Lokaal nieuws donderdag 25 februari 2021 Bron: Boss

Vuurstenen, scheepswrakken en totempalen

Stadsarcheoloog Willem-Jan Hogesteijn vertelt aan de hand van vondsten uit vijf periodes over de bijzondere geschiedenis van Almere. De jongste Nederlandse stad heeft namelijk, in tegenstelling tot wat veel mensen denken, een rijke historie. Van vuurstenen van neanderthalers tot de Almeerder kogge; in Almere is er van alles gevonden.

Stadsarcheoloog Willem-Jan Hogesteijn vertelt aan de hand van vondsten uit vijf periodes over de bijzondere geschiedenis van Almere. De jongste Nederlandse stad heeft namelijk, in tegenstelling tot wat veel mensen denken, een rijke historie. Van vuurstenen van neanderthalers tot de Almeerder kogge; in Almere is er van alles gevonden.

1. Vuursteen van neanderthaler
“De oudste archeologische vondst in Almere is een stuk vuursteen dat bewerkt is door een neanderthaler. Dat is gevonden door iemand die aan het wandelen was en eerder archeologische vondsten had gedaan. Het lag ineens voor zijn voeten, vertelde hij. Het is door meerdere archeologen bekeken en circa 50.000 jaar oud, waarschijnlijk zelfs ouder. Je kan hier dus zomaar iets tegenkomen, dat een neanderthaler nog heeft vastgehouden.

“In die tijd liep er een zandrug onder Almere Poort richting het noorden. Terwijl de moderne mens toen al aanwezig was in wat wij nu Griekenland noemen, woonden er in de rest van Europa nog neanderthalers. Ook op de randen van die zandrug. Het duurde nog even — zo’n 10.000 tot 15.000 jaar — voordat de moderne mens was doorgedrongen tot dit gebied. Uit die periode — rond 40.000 á 35.000 jaar geleden — hebben we onder meer resten van een rendier. Die kan de eerste moderne mens in Almere hebben gezien. Of er keihard voor zijn weggerend.”

2. Zwijnentanden en totempalen
“Zo’n 12.000 jaar geleden, aan het einde van de ijstijd, vestigde de mens zich weer in Almere. Jagers en verzamelaars, die rondtrokken binnen hun territorium. Zij hebben enorm veel resten achtergelaten, die ook goed bewaard zijn gebleven. De diepere ondergrond in Almere is niet aangetast door erosie, zoals vaak wel het geval is andere delen van Flevoland. We weten waar de resten zitten, maar in Almere graven we archeologische vondsten niet op. De stad wil ze beschikbaar houden voor toekomstige generaties. Vindplaatsen die de moeite waard zijn, worden niet overbouwd, zodat er later onderzoek verricht kan worden.

“Als er wel in Almere wordt gegraven, vinden we meteen heel bijzondere dingen. Midden jaren 90, voor de aanleg van de A27, is er een grote opgraving geweest. We hebben daar een woonplaats ontdekt van 7.000 jaar oud. Op dat moment was die periode een zwart gat in de Nederlandse geschiedenis. Er was niets bekend over de aard van bewoning. Van zulke vindplaatsen uit die periode
vind je er slechts een handvol in dit deel van noordwest Europa.

“Het bleek een plek waar een paar honderd jaar af en toe kleine groepen aanwezig waren, die zich onder meer toelegden op het doden van jonge mannelijke zwijnen. Uit de schedels werden dan de hoektanden gehakt. Dat zou een proeve van bekwaamheid kunnen zijn. Misschien, hoe belangrijker en ouder iemand was, des te groter de hoektand was die mocht worden gedragen. Wat ook opviel waren de houten stammen waaraan schedelkappen van oerossen waren opgehangen. Het waren misschien een soort totempalen. Aan de voet van een andere paal waren dingen begraven die ze de moeite waard vonden, bijvoorbeeld een grote hoeveelheid vuurstenen.

“Lange tijd was het idee dat de zandgronden misschien wel onbewoond waren, maar door die opgraving bleek dat niet het geval. Ook was tot die tijd de heersende gedachte dat de jagers en verzamelaars de levenswijze en technologie hadden overgenomen van de optrekkende boeren uit het zuidoosten van Europa. Nu is helder dat de jagers en verzamelaars gewoon uitstierven.”

3. Mooiste scheepsresten als bouwpakket in de grond
“Uit de Zuiderzeeperiode, startend in de late middeleeuwen, dateren er in Flevoland veel scheepswrakken. Er zijn 450 wrakken bekend, maar in totaal moeten het er meer zijn. In Almere zelf zijn bijvoorbeeld heel weinig wrakken bekend. Maar er ligt vast nog een aantal onbekende scheepswrakken.

“Een van de meest bijzondere scheepswrakken van Almere is de kogge. Zo’n kogge staat ook in het stadswapen. Die is rond 1450 gezonken en in 1986 gevonden tijdens het aanleggen van de riolering in de Kruidenwijk. De kogge staat symbool voor de handel uit de 15e eeuw en het Hanzeverbond, waarmee de basis werd gelegd voor de Gouden Eeuw.

“Wat er zo bijzonder aan de Almeerder kogge is, is dat die goed bewaard was gebleven en er een ridderspoor en mooi versierde melaatse klepper gevonden. Een fantasie is dat die klepper van de ridder was. De vondst is ook bijzonder, omdat er weinig koggen gevonden zijn, terwijl ze een belangrijke vernieuwing in de scheepsbouw aanduiden en een grote rol hebben gespeeld in het ontstaan van de Hanzesteden.

De kogge is netjes opgegraven en uit elkaar gehaald. Ze hebben destijds alles verpakt in landbouwplastic en ervolgens vlak bij de Nijkerkerbrug in de grond gestopt. De mooiste scheepsresten die je je voor kan stellen, liggen daar als bouwpakketten in de grond zonder dat je daarvan aan het oppervlak iets ziet. Een verbeterkans, noemen ze dat.

“Wat nog een hele bijzondere vondst uit die periode is, is een kerkkap. Een boer in Almere-Pampus stuitte tijdens het ploegen van zijn akker op een enorme partij eikenhout. Dat bleek een spant van een kerkkap uit de 15e eeuw. De 120 tot 130 onderdelen waren keurig genummerd, net een Ikea-pakket. Later is er nog eens onderzoek gedaan, uiteindelijk kwamen we erachter dat het om een overboord
geslagen houtlading ging, die misschien bedoeld was voor een kerkje in Amsterdam.”

4. Vliegtuigwrakken uit Tweede Wereldoorlog
“In de Tweede Wereldoorlog vlogen zowel de Duitsers als geallieerden over het IJsselmeer. Tijdens de drooglegging van Flevoland werden er met enige regelmaat luchtfoto’s gemaakt, waarop je op verschillende plekken een neergeschoten vliegtuig kan zien.

“Een voorbeeld van zo’n gevonden vliegtuigwrak is een Lancaster in Almere- Pampus. Op de mast van de windmolen die op die plek stond, stond daarom een gedenkteken. Daar vinden sindsdien ook dodenherdenkingen plaats. Voor nabestaanden van de bemanning is zo’n vondst en de berging er van belangrijk. Vaak weten zij tot dat moment niet precies wat er met hun familielid is gebeurd in de oorlog.

“De windmolens worden op dit moment vervangen door Vattenfall. Dat bedrijf gaat heel netjes om met die gedenkplaats. Ook op de nieuwe windmolen komt een gedenkteken. Heel keurig van ze.”

5. Gele bestrating op archeologische vindplaats
“In Almere worden sommige archeologische vindplaatsen apart ingericht, zodat ze voor iedereen herkenbaar zijn. Dat is wel bijzonder. De gemeente heeft meerdere enquêtes gehouden om erachter te komen wat inwoners willen met archeologische vindplaatsen. Daaruit kwam de onverwachte conclusie dat de vondsten niet opgegraven moesten worden, maar dat ze afwijkend van het normale stedelijke groen — boompjes in driehoekjes met 10 meter ertussen — moesten worden ingericht. De ene keer gebeurt dat heel uitbundig, zoals op VINDplaats Zenit. Dat is een ontmoetingsplaats voor de hele buurt. In andere gevallen kan dat niet, maar herken je een vindplaats bijvoorbeeld aan de gele bestrating.”

 

9.000 jaar oude resten op de plek van BOSS

Ook op de plek waar BOSS wordt gebouwd, zitten archeologische resten in de grond. Die dateren van ongeveer 9.500 jaar geleden, vertelt stadsarcheoloog Willem-Jan Hogestijn. “In de ondergrond bevindt zich van de zuidwestelijke hoek richting het oosten een zandrug, daarop is een aantal vindplaatsen uit de steentijd ontdekt”, zegt Hogestijn. In het ontwerp van BOSS is daar ook rekening mee gehouden. De open cirkelvormige parkruimtes borgen de schatten uit het verleden. “Er zijn fragmenten van bewerkt vuursteen, houtskool en visresten gevonden. Ook hebben we maaltijdresten aangetroffen, fragmenten van hazelnootdoppen. Drie fragmenten zijn naar een lab in Italië gestuurd, waar is vastgesteld dat ze zo’n 9.500 jaar oud zijn.”

Meer weten over Boss

Terug naar overzicht

Aanmelden

Blijf op de hoogte van jouw favoriete nieuwbouwprojecten en maak een eigen account aan. Met een eigen account kun jij jouw belangstelling kenbaar maken in nieuwbouw- projecten en gemeente en ontwikkelaars laten weten hoe jij wilt wonen via jouw eigen woonprofiel. Daarnaast wordt je automatisch op de hoogte gehouden van de laatste ontwikkelingen in de regio Almere.

Aanmelden